در وضع عثمان و محاصره كنندگان و قاتلان او در شك و ترديد بودند . براى همين يارى آنان [ قاتلان عثمان ] را روا ندانستند و او را نيز در مقابل ايشان يارى ندادند . اما امير المؤمنين على ( ع ) كه از يارى دادن عثمان خوددارى كرد و براى دفاع از او اقدامى نكرد ، چنين نبود كه انديشهء ديگران را در مورد خلع و كشتن او تصويب كرده و بر صلاح دانسته باشد ، بلكه نظر آن حضرت تابع عقيده‌اى است كه ايشان در ميان همهء مردم دربارهء خلفاى پيش‌تر از او نيز داشته است كه او به عواقب امور دانا بود و هيچ گونه شكى در مورد آنچه مصلحت بود نداشت . على ( ع ) صلح و آشتى و نرمى و مسالمت را تا هنگامى كه بتوان چارهء اساسى كرد ، ترجيح مىداد و به همين سبب در مورد محاصره و قتل عثمان هم دخالتى نداشت و همان گونه كه حكومت دو خليفهء ديگر را كه پيش از عثمان حكومت كرده بودند تحمل كرده بود ، حكومت او را نيز تحمل كرد . و خوددارى و تحمل على ( ع ) دو علت داشت كه بسيار معروف است : يكى آنكه يارانى واقعى كه او را براى رسيدن به خواسته‌اش يارى دهند نداشت ؛ دوم اينكه او سرانجام بد روياروئى همهء مردم را در نظر داشت و اينكه جنگ بوجود آيد و فتنه پديدار شود . به همين جهت است كه در مواردى كه لازم و به مصلحت نزديك بود از عثمان دفاع مىكرد و از زشت شمردن و انكار كارهاى عثمان خوددارى مىكرد . در عين حال با كارهايى كه مردم در مورد محاصره و خلع و كشتن عثمان انجام دادند نيز مخالفت جدى نكرد . بر فرض كه عقيدهء شيعيان را در مورد علم آن حضرت كه علم امامت است نپذيريم ، اين موضوع را بايد پذيرفت كه على ( ع ) نشانه‌ها و قرائنى را مىديد كه براى خودش كافى و مجوز عمل او بود . او در امورى كه ظاهرا ميان خردمندان مورد اختلاف بود ، آن گونه عمل مىكرد كه خود مصلحت مىديد ، زيرا او در متن امور بود و آنچه را كه شاهد مىبيند غايب نمىبيند . با توجه به همين مسأله ، اقوال مختلفى از امير المؤمنين على ( ع ) در مورد عثمان نقل شده كه به مقتضاى علم و اطلاع از سرانجام امور بوده است و به همين سبب رأى امير المؤمنين ( ع ) دربارهء عثمان و قاتلان او بر جمهور مردم پوشيده و مورد شبهه بوده است . پس بعضى مردم آن را به خشنودى او در آنچه مردم نسبت به عثمان انجام داده‌اند تعبير كرده‌اند و بعضى ديگر آن را به موافقت و همدستى با مردم در شورش بر عثمان اطلاق كرده‌اند . گروهى ديگر گفته‌اند ، على ( ع ) در مورد عثمان و حقوقى كه او داشته ، كوتاهى كرده است . گروه ديگر گفته‌اند ، على ( ع ) آنچه را كه مردم نسبت به